Menu
- Odpowiedz
- Spis wątków
- Napisz nowy wątek
- Spis kategorii
- Szukaj
- Zaloguj się
- Przypomnij mi moje hasło!
- Zarejestruj się
- Klub Historii Idei

 
SERDECZNIE WITAMY NA STRONIE FORUM KLUBU HISTORII IDEI UJ, ZAPRASZAMY DO JEGO WSPÓŁTWORZENIA POPRZEZ DYSKUSJE ORAZ OTWIERANIE NOWYCH WĄTKÓW.
Forum KHI » Idea miasta w malarstwie XV wieku » Streszczenie »

Strony, które warto odwiedzić
Wszystkie fora czyta aktualnie 2 osób
» Dodaj swoją reklamę «
- r e k l a m a -

Ostatnia wiadomość w wątku: 2006-03-07 14:25:01 napisana przez khi
Pokaż ostatnią wiadomość

Wyświetlam 1 wiadomość na 1 stronie
khi
Administrator

Napisanych postów: 6
Ostatni post: 2006-03-08 14:45:07


Napisz prywatna wiadomosc do tego autora
1. Streszczenie Odpowiedz
2006-03-07 14:25:01 | URL: #
    Wyobrazenia miast w sztuce siegaja swoja geneza do plastyki antycznej zarówno jako dekoracje przestrzenno-krajobrazowe jak równiez jako miejsce dla zdarzen. Nie mozna upatrywac w nich miast realnych mimo implikacji jakie wnosi architektura oraz topografia np. w wyobrazaniu miast portowych. Sa to idee miast na tyle pojemne, iz wlaczaja do swoich kompozycji szereg konotacji pochodzacych spoza miasta, np. w wyobrazaniu przedmiesc, zalozen willowych w ogrodach. Idee miast wyobrazaja równiez znane w antyku personifikacje w postaciach mlodych kobiet z koronami na glowach. Personifikuja one miasto zwycieskie, szczesliwe czego przykladem jest postac miasta Jerycha na zwoju Jozuego. Do antycznego repertuaru postaciowego siegneli rzezbiarze Arnolfo di Cambio oraz Giovanni Pisano ukazujac postac szczesliwej Perugii z rogiem obfitosci na fontannie w Perugii.
Toposem najbardziej ugruntowanym w ikonografii chrzescijanskiej byly dwa miasta Jerozolima i Betlejem. Civitas Dei swieta Jerozolima miala swoja symetrie z miastem poczatku zbawienia czyli Betlejem. W plastyce wczesnosredniowiecznej, zwlaszcza miniatorstwie karolinskim lub ottonskim wyobrazenia miast ukazywano jako slady umownych form najczesciej wieloboków otoczonych murami obronnymi z bramami. Byly one umieszczane jako miasta w chmurach bez podloza ziemi i bez kontekstu topograficznego. Jako zminiaturyzowane znaki sytuowano opodal scen sakralnych np. Chrystusa oplakujacego Jerozolime, Kuszenia Chrystusa na górze opodal Jerozolimy. Wyobrazenia te stanowily okreslenie miejsca zdarzenia anizeli miasta. Forma przypominaly raczej fortece obronne lub grody feudalne, adekwatne do ówczesnej mentalnosci.
Pojedyncze budowle czesto nawiazujace do form antycznych jawia sie w znanym Psalterzu Utrechckim ( 823) ilustruja miasto swiete, miasto Boga Civitas Dei, które jest synonimem bezpieczenstwa Pana, jest cytadela ducha, twierdza dla wiernych. Psalmy odnosza te metafory zarówno do Jerozolimy jak i do Syjonu. Zatem obok miasta – góra w biblijnych tekstach jest miejscem Domu Boga.
Obrazy miast jako skrótowo zakreslane miejsca stanowily ilustracje do Corpus Agrimensorum oraz kartografii antycznych i sredniowiecznych powstajacych intensywnie w XIII wieku. Sa to jednak szkice niezalezne i autonomiczne, poza jakakolwiek narracja. Stanowia schematy do konkretnych opisów miast, które nie pretendowaly do realistycznego ich odtworzenia. Byly raczej metaforyczno-symbolicznymi surogatami.
Badania widoków miast w sztuce wiazaly sie najczesciej z analiza krajobrazów jako konstruktu przestrzeni - dwuwymiarowej we wczesnym sredniowieczu badz iluzji trójwymiarowej przestrzeni w malarstwie schylku sredniowiecza i poczatku nowozytnosci. Obszerne monografie np. E. Bunima, E. Panofskiego, E. Pochatra, E.W. Leach, J. Eberle to najbardziej znaczace studia nad przestrzenia malarska, która obejmuje przyrode oraz ludzkie siedziby w tym równiez fragmenty miast. Interesuje nas jednak fenomen miasta, który jako element szczególnie wymodelowany, stal sie komponentem wspólnym, laczacym przyrode oraz postaci czy nawet cale zdarzenia. Swiadomosc realiów miejskich cechuje artystów w miastach pracujacych szczególnie miniaturzystów których pracownie lokalizowane byly w Paryzu. Dlatego dostrzega sie w sposób dojrzale zarysowany szczególy budowli paryskich znanych w miniatorstwie paryskim od 2 pol. XIII i w XIV wieku. Sa tutaj konkretyzacje fragmentów architektury klarownie nawiazujacej do aktualnych budowli o najwyzszym prestizu spolecznym i religijnym jak katedry Notre Dame czy kaplicy St Chapelle jak równiez budowli swieckich i monarszych. Psalterz króla Ludwika swietego ( 1260-1270), Biblia kardynala Maciejowskiego z lat 1255 –60 ( Nowy Jork) wprowadzaja detale architektury jako integralne komponenty epizodów Starego Testamentu. Czternastowieczny kodeks Zywotów swietego Dionizego ( 1315-1320) znacznie dojrzalej rozwinal fragmenty miasta – Paryza ukazujac na kolejnych kartach z epizodami z zycia swietego, widoki nabrzeza Sekwany przy którym tetni zycie miasta. Kramy kupców, handlarze, plynace Sekwana barki z weglem, drewnem oraz beczkami wina to jedne z pierwszych w malarstwie sredniowiecznym obrazów realnego zycia miasta. Nie pominieto nawet zycia akademickiego, studentów plynacych barka i objasniajacych tekst rozwiniety na krótkim zwoju. Dworskie towarzystwo wyjezdza na polowanie z sokolami zas na innej karcie ozdobna karoca prezentuja sie na nabrzezu posiadacze sasiednich wlosci. Sceny z zycia miasta tym samym swiadomosc codziennosci zostala w tych calostronicowych miniaturach integralnie zlaczona z epizodami z zycia sw. Dionizego. Zatem miasto jest czescia zycia sakralnego.
Znacznie bardziej rozwiniete zostaly fragmenty konkretnych miast w Modlitewnikach ksiecia de Berry: przykladowo Poitiers ukazane zostalo w scenie Zwiastowania, zas Bourges w scenie Poklonie Medrców. Zarówno miasta jak i zamki sa posiadloscia ksiecia, dlatego sluzyly ugruntowaniu wladzy i prestizu anizeli odtworzeniu miasta jako takiego. Fenomen miast zanurzonych w rozleglych panoramach rozwinal mistrz marszalka Boucikaut identyfikowany z Jaquem Coenem. W Godzinkach dekorowanych ( 1410-1412) dla swojego mecenasa z którym podrózowal do Italii w sluzbie dyplomatycznej, ukazal bogactwo przyrody oraz ludzkich siedzib pojedynczo osadzonych posród uprawnych pól. Na linii horyzontu rozwinal rozlegle miasta które schodza ku zatoce gleboko wdzierajacej sie w glab ladu. Znaczenie tych panoram miejskich zostalo wyraznie oddzielone od sakralnych zdarzen ukazanych na pierwszym planie obrazu. Sceny np. Nawiedzenia, Ucieczki do Egiptu, zostaly wyraznie przez malarza oddzielone od miasta tym ze ukazal swiete wydarzenia i postaci o znacznie powiekszonych proporcjach. Faktem jest, ze panoramy miast stanowia tlo dla wydarzen swietych, co tlumaczy sie oprócz znaczenia artystycznego, wkroczeniem nowych tresci zwiazanych z dewotio moderna w Niderlandach, ozywionego wówczas ruchu religijnego znanego zwlaszcza w srodowiskach miejskich. Do swiata widzialnego z jego bogactwem przyrody i formami zycia czlowieka wkroczylo sakrum, które uobecnia sie w kazdym ludzkim dzialaniu.
Malarstwo tablicowe mialo zatem juz w dzielach sztuki miniatorskiej przygotowane wzorce a takze determinacje aby odslaniac swój najblizszy przezywany i widziany swiat. Pojawiaja sie miasta i przedmiescia, które lacza drogi, rzeki z mostami, a wszystko to otaczaja uprawne pola, laki rozlozone na lagodnych wzgórzach. Styk kompozycji tak zróznicowanych form nie jest jednorodny i wskazuje na intensywne poszukiwania artystów tablicowych w zakresie rozwiazan kompozycyjnych. Istnieja trzy zasadnicze typy obrazowania miasta w obrebie których mozna wyszczególnic dalsze indywidualizacje .
I Miasto jest bezposrednim miejscem zdarzenia badz don przylega w bliskim sasiedztwie. Najwczesniejszym i wzorczym przykladem tego typu miast jest obraz Roberta Campina, Zwiastowanie Maryi z lat 1425-1430 ( tak zw. Zwiastowanie z Merode). W czesci srodkowej ukazuje komnate zas na tablicach bocznych otarta przestrzen miasta jako srodowisko dla scen : adoracji Maryi przez pare malzenska fundatorów ( skrzydlo lewe) oraz sw. Józefa wykonujacego lapke na myszy (tablica prawa).Przesloniete okiennice w komnacie Maryi pozwalaja dostrzec jedynie chmury na niebie które wskazuja na idee usytuowania sceny ponad miastem. Z prawej i lewej strony miasto obejmuje jakby skrzydlami zdarzenia ludzkie : Petera Engelbrecht i jego zone Gretin Schinmechers zas z prawej sw. Józefa wykonujacego prozaiczna rzecz acz o znaczeniu symbolicznym,odnoszacym sie do przyszlej, niewinnej smierci Chrystusa. Miasto widoczne we fragmencie okiennic warsztatu sw. Józefa zanurzone jest w aurze zimowej o czym swiadcza ubiory mieszczan pokryte platkami sniegu. Po stronie lewej przydomowy ogród donatorów oraz ulica obrazuja pore wiosenna.
Podobne panoramy miast jako miejsc dla scen sakralnych stworzyl Roger wan der Weyden w kilku wielkich kompozycjach tryptyków np. Bladelina (1445-1450) na tablicy srodkowej ze scena Adoracji Dzieciatka oraz na tryptyku Columba ze scena Poklonu Medrców. Dzielo zamówione przez Piotra Bladelina ukazuje realne miasto Middelburg, zalozone opodal Brugii przez tegoz fundatora. Ukazane zostalo we fragmencie z monumentalnym palacem Bladelina oraz szeroka arteria ciagnaca sie do przeciwleglego kranca miasta opasanego murem obronnym. Ten topos miasta stal sie nowym modelem w ukazywaniu rozleglych struktur miejskich zarówno w obrazach mistrza brukselskiego jak i dla innych obrazów jego nastepców. Tryptyk Rogera van der Weydena wykonany dla kosciola sw. Columbana w Kolonii ( Monachium , Alte Pinakothek)w latach 1450-1455, mimo zasadniczej róznicy tresciowej, powtarza identyczny uklad miasta z posiadloscia Bladelina. Równiez i tutaj ukazana jest na skraju miasta obok szerokiej arterii komunikacyjnej. Artysta rozbudowal tutaj obszar podmiejski zaznaczony niska zabudowa zajazdów oraz lak.
Uczen Rogera wan der Weydena, Hans Memling nawiazal do tych kompozycji zwlaszcza w tablicy srodkowej tryptyku Janów sytuujac zuraw znany z Brugii, jako znak doskonalosci w funkcjonowaniu miasta portowego. Memling ogranicza jednak znacznie rozbudowane panoramy miejskie do wybranych budowli, rozwija takze znacznie tereny podmiejskie oraz pejzaz pozbawiony zabudowy. Schylek XV wieku suponuje, iz idea miasta w malarstwie zostaje stopniowo ograniczana na rzecz okolic podmiejskich lub wrecz idyllicznych lak z niewielkimi zagajnikami. Malarzem który sytuowal niektóre zdarzenia w obrebie konkretnego miasta jest Thierry Bouts, zwiazany z Leuven. Fragmenty swojego miasta zwlaszcza tamtejszego ratusza, ukazal na tablicach : srodkowej tryptyku Ostatniej Wieczerzy, bocznej tego tryptyku w scenie Spotkania Abrachama z Melchizedekiem oraz na obrazie Sprawiedliwosc Ottona III.
II

Drugim modelem licznie rozwijanym w malarstwie wielkich mistrzów jest miasto oddalone poza obszar miejsca swietego ale widziane z poziomu zdarzenia. Sa to czesto miasta implikujace swoim realizmem konkretne zalozenia albo dzieki ukladom topograficznym albo dzieki szczególom architektonicznym. Miasto w oddali, w obrebie srodkowego lub trzeciego planu ukazywano jest czesto w kontekscie warowni monarszej na wzgórzu, zamku, klasztoru lub prostych siedzib wiejskich, czego przykladem jest obraz Petrusa Christusa Lamentacja ( Bruksela, Musee Royaux des Beaux Arts) Takie kompozycje malowali malarze juz w 1 polowie XV wieku np. J. Daret którzy jako pierwsi starali sie laczyc miasto w oddali ze scena pierwszoplanowa za pomoca licznych dróg którymi poruszaja sie piesi oraz jezdzcy. Flandryjski typ krajobrazu poglebia klimat rodzimych okolic, które sa miejscem swietych wydarzen
III
Trzecia grupe w stylu ukazywania miast, stanowia liczne kompozycje miasta widzianego z góry z wysokosci komnaty lub loggi usytuowanej na znacznej wysokosci jak to ukazal w klasycznych obrazach Jan van Eyck : w Madonnie z kanclerzem Rolin, Exeter Madonna, Madonna Rottschilda, w czesci zamknietej Poliptyku Gandawskiego w scenie Zwiastowania. Kompozycje te sa licznie powtarzane a nawet kopiowane przez Rogera van der Weydena, czego przykladem jest obraz Lukasza malujacego Maryje. Ten sposób ukazywania miasta przypomina dawne rozwiazania miniatorskie, zwlaszcza miniatury Modlitewnika marszalka Boucicaut. Blizsza analiza wykazuje, ze sa one tylko inspiracja, bowiem malarze tablicowi siegali do konkretnych zalozen topograficznych, a dysponujac znacznie wieksza plaszczyzna malarska potrafili wymodelowac szczególy urbanistyki miast flamandzkich zatopionych w rodzimych krajobrazach. Kompozycje miasta w malarstwie XV wieku pozwalaja poznac idee miasta i tego co mieszczanskie, które doznawalo najwyzszej nobilitacji u schylku sredniowiecza i poczatku nowozytnosci.







Użytkownik: Gość
Status: Niezalogowany

Statystyki
Na forum jest 1 użytkowników. W tym: 0 zalogowanych, 1 gości
Na forum znajduje się 8 wiadomości w 6 wątkach.

:: Odpowiedz :: Spis wątków :: Napisz nowy wątek :: Spis kategorii :: Szukaj :: Zaloguj się :: Przypomnij mi moje hasło! - Zarejestruj się

 
Forum dyskusyjne obsługiwane przez
free4web.pl - Darmowe narzędzia dla webmastera