grzegorj
Administrator
Napisanych postów: 31
Ostatni post: 2009-11-20 15:54:23
GG: 505176
ICQ: 18280409
|
|
2. RE: Berlin
|
Odpowiedz
|
| 2006-06-08 14:17:58 | URL: # |
|
|
Witam gorąco!
Forum rzeczywiście jest bardzo młode, dopiero raczkuje  , stąd znikoma liczba postów.
> skąd pochodzi nazwa
> miasta Berlin?
Sprawa rzeczywiście nie jest taka prosta, jak starają się to przedstawić niektórzy. Wiadomo na pewno jedynie to, że wyraz ten ma etymologię słowiańską, ale od jakiego wyrazu pochodzi i co dokładnie oznaczał ten wyraz, to już kwestie sporne.
> Na wikipediach
> niemiecki
> j i angielskiej (ale polskiej już nie)
> znalazłem informację jakoby nazwa miała się
> wywodzić z słowiańskiej sylaby 'berl'.. która to
> jakoby miała oznaczać 'bagno'..
W niektórych kręgach rozpowszechniło się mniemanie, że nasi przodkowie byli mieszkańcami bagien (jak to złośliwie zauważa Bańkowski, "małpoludami z bagien"), stąd i "bagnista" leksyka była jakoby w języku Słowian nad wyraz rozwinięta. Były nawet próby wywodzenia nazwy własnej Słowian od miejsc bagnistych... i chyba trochę podobnie jest z Berlinem - stąd właśnie popularność tej etymologii. Ale wróćmy ad rem.
Istnieje co najmniej kilka etymologii nazwy Berlin. Wypunktuję je tu po kolei.
1
> faktycznie,
> tereny mogły być bagniste.. obok osada Kopanica..
> ale jakie to słowo?
Rekonstruowane prasłowiańskie *bьrlъ 'kałuża, bagno, brud'. Etyymologia jest indoeuropejska (słowo jest rodzime) i opiera się zarówno o dane zewnętrzne: litew. burlas (brud, błoto) i dalej greckie phorytós 'śmieci, rzeczy niepotrzebne' < PIE *bhor- ~ *bhr-, jak i o dane wewnętrzne, słowiańskie. Tu mamy przede wszystkim serbo-chorwackie brljaga 'kałuża', brljati 'brudzić, plamić', bułgarskie бъ´рлок 'kałuża'.
> W Polsce jest Barlinek.. Może
> "barłóg" też ma z tym coś wspólnego?
Prawdopodobnie tak, trzeba jednak pamiętać, że etymologia tego wyrazu też sprawia problemy. Litewskie burlungis to 'miejsce grząskie', bułg. бърлóк to 'pomyje' (inny akcent niż w przykładzie wyżej cytowanym), polskie barłóg też miało kiedyś znaczenie 'brud', później 'podściółka ze słomy'.
Wygląda więc na to, że oba wyrazy są spokrewnione. Czy z tej rodziny wyrazowej wywodzi się także Berlin, nie wiadomo.
Tu warto jeszcze wspomnieć o rozwoju psł. grupy *-ъr-, która w polskim dała -ar- (stąd Barlinek), ale w innych językach słowiańskich często er lub zgłoskotwórcze r. Stąd różnica Berlin : Barlinek.
2
> Berło?
Wyraz ten, oznaczający pierwotnie pałkę, pręt, żerdź, prawdopodobnie jest pożyczką z bawarskiego ferel, będącego wynikiem rozwoju starogórnoniemieckiego ferala, które z kolei zapożyczono z łacińskiego ferula 'patyki, gałązki'. Zaświadczony jest też słowiański wyraz berlin oznaczający rodzaj narty. Co mają jednak wspólnego narty, patyki czy nawet berła z nazwą miasta, tego do końca nie wiadomo, stąd ta etymologia budzi uzasadnione wątpliwości.
3
Pewni etymologowie utrzymują, że Berlin to pierwotnie Bedlin. Wyraz ten miał oznaczać 'strażnicę, posterunek'. Wyraz ten ma z kolei związek z niezachowanym w polskim czasownikiem bъ děti 'czuwać' (por. budzić = 'uczynić kogoś czuwającym', starorus. бдеть 'czuwać'). Tutaj *Bed-, podobnie jak ros. бод- (w бодрствова ть) wywodzić by się miało od słow. bъ d- z jerem, stąd wymiany samogłosek.
4
Według kolejnego poglądu, Berlin to nazwa odosobowa, wywodząca się od imienia władcy niegdyś tam panującego. I tak, zakłada się istnienie słowiańskiego imienia Berl, albo też Bral. W tym ostatnim przypadku chodziłoby o zdrobnienie od Bratosław, a sama nazwa miasta byłaby zniekształcona w ustach Niemców, od pierwotnego *Bralin.
5
Kolejna etymologia wiąże Berlin z ptakiem o nazwie bargiel lub bargieł, dziś znanemu raczej jako kowalik. W tym wypadku Berlin < *Barglin (albo *Berglin z uwagi na niepolski rozwój grupy -ъr-). Etymologię tę uprawdopodobnia istnienie osoby o imieniu Bargieł, na cześć której nazwano miejscowość w okolicach Suwałk: Bargłów.
Dla porządku dodam, że istnieje cały szereg innych, mniej lub bardziej fantastycznych etymologii, wiążących Berlin z niedźwiedziem (niem. Bär), wzgórzem lub twierdzą na wzgórzu (staropolskie bardo, stąd nazwa miejscowości Bardo), brodem (jakoby Berlin < *Brodlin), wartą/strażnicą (Berlin < *Wartlin).
* Przepraszam za nadmiarowe spacje w niektórych miejscach, ale kod tego forum pozostawia wiele do życzenia niestety 
Grzegorz Jagodziński
|
|